Matrix'in Neosu ve Mitoloji

    The Matrix, 1999 yılında Wachowski kardeşler tarafından yapılmış, bilim kurgu/ aksiyon filmidir. Dünya sinema tarihinde bambaşka bir yerde duran Matrix, üzerine yapılabilecek çeşitli okumalara açık kapı bırakmış bir yapımdır. Sadece sinemacıların değil, birçok disiplinin dikkatini çeken bu yapım ilahiyat ve felsefe alanlarındaki çeşitli okumalara konu olmuştur. Bu araştırma ve okumaların bir kısmı “Neo” karakterini çözümleme çalışmalarından oluşmaktadır.

    Neo’nun kimliği hakkında bir çok yorum yapılmış ama tatmin edici bir cevap alınamamıştır. Neo karakteri oluşturulurken bir çok mitolojiden yararlanılması bu soruların asıl kaynağını oluşturmaktadır. Sadece mitoloji değil, felsefeden de yararlanan çok yönlü bir yapım olması da bu sonucu doğurmuştur.

    Filmin kahramanı Thomas Anderson, bir bilgisayar korsanıdır. Thomas, hayal ve gerçek olan iki farklı dünyayı keşfeder. Matrix, filmin ana karakterlerinden Morpheus’un sözleriyle bilgisayar tabanlı bir düş dünyasıdır ve insanları bir köle oldukları gerçeğine kör etmek için tasarlanmıştır. Bir gün bilgisayar başında uyuyakalır. Bilgisayarına gizemli bir mesaj düşer “Wake up, Neo.” ve kahramanın yolculuğu başlar.

    Üçlemenin ilk filminde filmin kahramanı Thomas Anderson’un “Neo” karakterine dönüşümü işlenmektedir. Bir süre sonra Thomas Anderson kimliğinin hikayede bir önemi kalmaz. Filmde bir rehber olarak sunulan “Morpheus” karakteri, Thomas’a mavi ve kırmızı hapları uzatır. Hikayenin kilit noktalarından biri bu hap sahnesidir. Çünkü burada Morpheus hapları uzatmadan önce şöyle söyler: "Hiç kimseye Matrix'in ne olduğu anlatılamaz. Onu kendin görmelisin." Morpheus bu sahnede tıpkı Cebrail gibi bir karaktere bürünmüştür. Thomas’a gerçekleri göstermek istemektedir, ama onu Neo, yani bir peygamber, bir kurtarıcı yapabilmek için temellendirilmiş bir inanç gerekmektedir. Thomas’a uzatılan bu iki hap “cehalet mutluluk mudur?” sorusunun temsilidir. Yani filme göre hakikat, çile gerektirmektedir. Kırmızı hap, filmde cesaret ve hakikati temsil etmektedir. Yani Thomas kırmızı hapı seçerek Neo olmuş ve çileli yolculuğuna başlamıştır. Mitler ve dinler tarihine baktığımızda birçok tanrı ve peygamber, çile çekmiştir. Peki Neo, mitoloji hikayelerinin ve dinler tarihindeki onca karakterin içinde aslında kimdir?

    Filmin senaristlerinin “Neo” ismini “The One/Tek” anlamına geldiği için tercih ettikleri düşünülmektedir. Genellikle düz bir yorum ile hikayedeki “Neo” Mesih olarak yorumlanmaktadır. Bu açıdan düşünüldüğünde film bir Ortodoks Hristiyanlık hikayesi olmaktadır. Ama Ortodoks Hıristiyan inanışa göre İsa, dünyaya, güç veya şiddetle değil, kendini kurban eden ölümü ve dirilişi ile kurtuluş getiren günahsız bir Tanrı-insandır. Neo ise aksine, sadece bir insanoğludur; günahsız olmaktan çok uzaktır; amaçlarına ulaşmak için (hatta gereksiz yere masum insanları öldürerek) şiddet kullanır; ve her ne kadar fiziksel kölelikle zihinsel yanılsamadan kurtuluş getirse de, selamet getirmez.

    William Irwin’in Matrix ve Felsefe isimli eseri, filmin kesinlikle bir hristiyan filmi olmadığını savunmaktadır. Filmde bulunan Hristiyan izlerini reddetmemekle beraber birçok inanışın filmde etkisinin olduğunu belirtmektedir. Matrix'teki Hıristiyan Olmayan Temalar konusuna şöyle başlamaktadır. “Matrix her ne kadar birçok Hıristiyan motif içerse de, hiçbir şekilde bir "Hıristiyan filmi" değildir. Daha ziyade Tibet dinleri ve Zen Budizm'den, Bilinmezcilikten [Gnostisizm], klasik ve çağdaş Batı bilgi kuramından, popüler kuantum mekaniğinden, Jungcu psikolojiden, postmodernizmden, bilim kurgudan, Hong Kong dövüş sanatları filmlerinden ve diğer kaynaklardan alınan temaların buluştuğu bir kilim desenidir.”

    Irwin, filmde hristiyanlıktan ziyade doğu mistisizminin daha baskın olduğunu savunmaktadır. William Irwin’in bu savunması beni ikna etmektedir. Çünkü Hıristiyanlıkta Mesih için yeniden doğum söz konusu değildir. Halbuki Neo karakteri, doğmuş, büyümüş ve yaşadığı dünyayı sorgulamaya başlamış bir gençtir. Reenkarnasyon ile kurtarıcı ruhun Neo’da yeniden vücut bulduğu düşüncesi ile yola çıkarsak Tibet Budizmine yaklaşmış oluruz. Tibet Budizminde Dalai Lama selefinin reenkarnasyon ile dünyaya geldiğine dair bir inanç vardır. Dalai Lama selefini bulabilmek için vücuttaki bazı belirtilere bakılır. Filmde kahinin Neo’yu fiziksel olarak incelediği sahneyi düşünürsek iki uygulama arasındaki benzerlikler ortadadır. Böylece sığ bir şekilde “Hıristiyan filmi” demek sadece kolaya kaçmaktır.

    1 - Yunan mitolojisinde rüyalar tanrısı/perisi anlamına gelen ‘Morpheus’, filmde ironik bir biçimde insanları rüyalarından gerçeğe uyandırmakla görevli olan isyancıların ele başıdır. Morpheus ayrıca, Ovid’in Metamorphoses adlı eserinde insanları simüle etmekte ve erkeklerin tıpatıp benzerlerini üretmekte uzman bir tanrı olarak tanımlanmaktadır. Morpheus’a ait olan ve insanların gerçekliğe uyandırıldığı gemi de adını M.Ö. 605 – 562 yılları arasında yaşamış ve en sonunda çıldırmasına neden olan rahatsız edici, kehanetimsi rüyalardan mustarip olan büyük Babil kralı Nebuchadnezzar’dan almaktadır. Tüm bu ayrıntılar aslında karakterlere bir muğlaklık katarak, söylenenlerin kesin doğru olup olmadığının bilinemeyeceğine işaret etmektedir. bk. Ünsal Doğan Başkır, 2003, “Matrix'in Gerçekliği ve Gerçekliğin Matrix’i Üzerine Bir Deneme,” Platform, No. 2: 38-41.

    2 - Neo, One kelimesinin farklı şekilde yazılmış halidir. Hz. İsa Hristiyanlıkta sık sık The One (Tek, yegane) olarak isimlendirilir. Hristiyanlığa göre Hz. İsa insanlığı kurtaracak olan “yegane” kişidir. Bu nedenle filmdeki Neo isminin Hz. İsa’ya atfen kullanıldığı ifade edilmektedir bk.Blizek, W. Sinema Filmleri ve Din (Çev. Yorulmaz, B.) İstanbul, Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi

    Mucize Doktor Nasıl Bu Kadar İzleniyor?

    I am not Okay With This Hakkında!

    En İyi 5 Film Önerisi - Korona Özel Film Önerileri